سقّاخانۀ اسماعیل طلایی




تاریخچۀ سقّاخانۀ اسماعیل طلایی



اینجا سقاخانه امام رضاست

همان جایی که خیلی‌ ها نوشیدن از آن به نیت شفا را جزوی از مناسک زیارتشان میدانند و خیلی‌ ها هم به تبرک، قدری از آب آن را به سوغات میبرند حالا حدود 3 قرن میگذرد از روزی که بنای اولیۀ این سقاخانه در میانۀ صحن کهنه انقلاب اسلامی آستان ملکوتی امام رئوف (ع) قد برافراشت سیصد سالی پر فراز و نشیب ‌از ساخت این بنا میگذرد

عکس بالا قدیمی‌ ترین عکس به جای مانده از بارگاه منور رضوی شناخته میشود نمایی از سقاخانه صحن کهنه را در سال 1275 هجری قمری معادل 1233 هجری شمسی به نمایش میگذارد این نما را که آنتونیو جیانوزی، از عکاسان خارجی عصر قاجار به ثبت رسانده تصویر واضحی از نهر آب جاری در صحن عتیق را به نمایش گذاشته است پیش از توضیح درباره این نهر باید بدانیم که سقاخانه بین سال‌ های 1144 تا 1145 هجری قمری ساخته شد ‌در آن سال‌ ها سنگاب یک پارچه آن، از سنگ مرمر اعلا با ظرفیت سه کر آب به دستور نادر شاه افشار از هرات به مشهد آورده شد و بعدا شخصی به نام اسماعیل خان بر فراز سنگاب پوششی هشت ضلعی و سقفی گنبدی شکل ساخت و آن را طلاکاری کرد

اما درباره نهر این عکس باید گفت: در صحن کهنه‌ حرم مطهر رضوی تا سال‌های 1330 هجری شمسی نهری جاری بود که آب آن از شش فرسنگی مشهد مقدس، از جایی به نام چشمه‌ کلاسب در شمال مشهد مقدس سرچشمه گرفته و پس از طی مسافتی وارد شهر میشد

آب این نهر پس از عبور از بالاخیابان وارد صحن کهنه شده و از آنجا نیز از پایین‌ خیابان میگذشت و در بیرون شهر و برای مصارف مزارع کشاورزی مورد استفاده قرار میگرفت که تصویر این نهر در این عکس واضح است سقاخانه درگذشته به شکل یک گل بود که در چهار طرف آن چهار حوض قرار داشت و دو آب باریکه از آن به خارج حرم امتداد داشت آب در آن زمان توسط قاطرها از سناباد به حرم حمل میشد قاطرهایی که به وسیله دربانان آستان قدس با آینه‌ بندی و روکش شال ترمه کشمیری زینت میشدند آب‌ هایی که با قاطرها حمل میشد درون این حوض‌ها ریخته میشد تا به مصرف زائران برسد

این تصویر که در سال 1300 هجری قمری در قاب دوربین منوچهرخان عکاس‌ باشی ماندگار شده، همین شرایط سقاخانه را به خوبی به نمایش میگذارد ‌در ادامه عمر پر فراز و نشیب سقاخانه نادری، شمایل سقاخانه و اطراف آن به شکلی که در تصویر مشاهده میکنید درآمد

این تصویر بین سال‌های 1325 تا 1328 به ثبت رسیده و در آن 4  باغچه‌ ای که در اطراف سقاخانه احداث شده و نهر انتقال آب به وضوح مشاهده میشود، اما چند سال بعد از ثبت این تصویر سقاخانه به دوران جدیدی از حیات خود وارد ‌و شرایط آن به طور کامل دگرگون شد در سال 1330 برای ایجاد وضوخانه‌ هایی در مکان‌ حوض‌ های سابق، چهار حوض جدید نیز ساخته شد و چاهی برای این منظور در محوطه‌ موزه احداث کردند به این ترتیب با لوله‌ کشی از این چاه و نصب شیرها، حوض‌ ها همیشه پر آب بودند و نهر معروف و ماجراهای انتقال آب به آنها به پایان رسید البته بعد از آن نیز یک بار در سال 1345 هجری شمسی سقاخانه مرمت شد این تصویر که نمایی از صحن انقلاب و 4 حوضچه را نشان میدهد در سال 1354 توسط محمد صانع به ثبت رسیده است سقاخانه صحن انقلاب به همان میزان که با نام نادری شهرت دارد، به عنوان اسماعیل طلایی نیز شناخته میشود پر واضح است که علت معروف شدن سقاخانه به نام نادری، به ماجرای انتقال سنگ توسط نادرشاه افشار بازمیگردد


اما نام اسماعیل طلایی از کجا آمده است برای فهم این موضوع باید نگاهی به تاریخ بیندازیم گفته میشود که روزی هدیه‌ای برای نادر شاه ارسال شد، اما یکی از سرداران سپاه او به نام «اسماعیل خان» به این بسته مشکوک شد و از شاه خواست که آن را باز نکند بر این اساس هدیه را از شاه دور میکنند و بسته آن را میگشایند اما هدیه بلافاصله پس از باز شدن منفجر میشود نادرشاه به‌ خاطر ذکاوت اسماعیل‌ خان و به شکرانه‌ این ‌که از این بلا جان سالم به‌ در برد دستور میدهد تا هم‌ وزن اسماعیل خان به او طلا اهدا کنند اسماعیل خان نیز طلاها را صرف ساختن جایگاه آن سنگاب کرده و گنبد و پایه‌ های سقاخانه را طلایی کرد بدین جهت از آن زمان سقاخانه را «سقاخانه اسماعیل طلایی» نام‌ گذاری کرده‌ اند این تصویر که از حال و هوای سقاخانه در سال 1357 روایت میکند علاوه بر اینکه به خوبی 4 حوضچه اشاره شده را نشان میدهد، گنبد طلایی سقاخانه را نیز در دیدگان شما نمایان میسازد، شمایل امروز سقاخانه اندکی با سال‌ های قبل تفاوت دارد حالا دیگر از 4 حوض اطراف خبری نیست و سقاخانه در اوج درخشندگی و صلابت در میان صحن انقلاب اسلامی کام و جان زائران را سیراب میکند


سقف گنبدی شکل سقاخانه

بر روی پایه‌ هایی از سنگ مرمر کنده‌ کاری و کاشی قرار دارد و سطح آن از بالای کاشی پایه‌ ها با خشت‌ های مطلا تزیین شده است درون سقاخانه و زیر پوشش آن دور تا دور به اسماءالله مزین است


منبع: پرتال آستان قدس رضوی


برای بازگشت به صفحه اصلیکلیک کنید





شبکه اجتماعی فارسی کلوب | Buy Website Traffic | Buy Targeted Website Traffic